Kediniz, köpeğiniz ve kuşunuz için Altınordu'da muayene

Yeni gelen bir yavru tek iğneyle korunmaz. Anneden gelen antikorlar 6. haftadan itibaren azalmaya başlar, aşının işe yarayabilmesi için de bu azalmanın belli bir noktaya inmesi gerekir. Bu yüzden karma aşı tek doz değil, 3-4 hafta arayla tekrarlanan bir seri halinde yapılır ve seri 16. haftadan önce bitirilmez.

Aşağıdaki iki tablo, klinikte uyguladığımız takvimi gösteriyor. Hayvanın geldiği yer, yaşı, sağlık durumu ve dışarıyla teması takvimi kaydırabilir; sokaktan alınmış bir yavruyla ev doğumlu bir yavrunun başlangıcı aynı olmaz. Tabloyu yanınıza alın, kesin tarihleri muayenede birlikte yazalım.

Bu sayfa kedi ve köpekler için hazırlandı. Klinikte bu iki türe bakıyoruz.

• Hayvan aşı günü sağlıklı olmalı: ateş, ishal, kusma, öksürük ya da burun akıntısı varsa aşı ertelenir, önce muayene edilir.
• İç ve dış parazit uygulaması aşıdan önce tamamlanmış olmalı. Paraziti olan bir hayvan aşıya iyi cevap vermez; arada 7-10 gün olsun.
• Eve yeni gelen yavruda 7-10 gün gözlem süresi olsun. Kuluçka dönemindeki bir enfeksiyon bu sürede ortaya çıkar.
• Aşı için aç kalmasına gerek yok. Aynı gün kan alınması ya da anestezi planlanıyorsa aç gelme süresi ayrıca söylenir.
• Varsa aşı karnesini yanınızda getirin. Önceki dozların tarihi, seri numarası ve hangi aşının yapıldığı takvimin devamını belirler.
• Sokaktan alınan ya da barınaktan gelen hayvanlarda ilk adım aşı değil muayenedir; gerekirse kan tahlili ve dışkı kontrolü istenir.
• Antibiyotik ya da kortizon kullanıyorsa söyleyin, aşı zamanlaması buna göre değişebilir.

• Yuvarlak solucan (Toxocara): Yumurtaları toprakta ve dışkıda uzun süre canlı kalır. Yutulursa çocuklarda göze ve iç organlara zarar verebilir; bahçede oynayan çocuğun ellerini yıkayın, hayvanın parazit ilacını da aksatmayın. İkisi birden gerekiyor.
• Kist hidatik etkeni (Echinococcus): Köpeğe çiğ sakatat verilmesiyle bulaşır, insanda karaciğer ve akciğerde kist yapar. Köpeğe çiğ sakatat vermeyin, en kolay önlem bu.
• Pire tenyası (Dipylidium): Hayvan kendini yalarken pireyi yutunca bulaşır, çocuklara da geçebilir. Pire kontrolü yapılmadan tenya tedavisi tek başına yetmez.
• Giardia: Sulu, kokulu ishal yapar; ortak su kaplarından ve kirli sudan bulaşır, insana da geçebilir.
• Toxoplasma: Kedi dışkısıyla ilişkilidir. Kum kabının her gün temizlenmesi riski belirgin şekilde düşürür; gebelikte kum kabını başka biri temizlesin.
• Keneyle taşınan hastalıklar: Kene insana da tutunabilir. Keneyi ezmeden, çıplak elle uğraşmadan, uygun bir aletle çıkarmak gerekir; nasıl çıkarılacağından emin değilseniz kliniğe getirin.

• Bir-iki gün süren durgunluk ve çok uyuma.
• İştahın bir öğün azalması, ertesi gün toparlaması.
• Aşı yapılan yerde hassasiyet, o bölgeye dokununca çekinme.
• Deri altında bezelye büyüklüğünde, birkaç günde küçülüp kaybolan küçük bir şişlik.
• Hafif ateş ve normalden az oyun isteği.
• Kuduz ya da karma aşıdan sonra o gün kısa süreli hafif titreme.

Kuduz aşısı isteğe bağlı değil, Türkiye'de kanunen zorunlu. Üç aylığını dolduran hayvanlara uygulanır ve her yıl tekrarlanır.

Bu aşının kayda geçmesi mikroçiple mümkün. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'nda yapılan değişiklikle sahiplenilen kedi ve köpeklerin mikroçip takılarak kayıt altına alınması zorunlu hale geldi. Çip, deri altına yerleştirilen pirinç tanesi büyüklüğünde bir kapsül; içinde tek bir numara var, hayvanın kimlik bilgileri ve aşı kayıtları bu numaraya bağlanıyor. Yapılan kuduz aşısı da bu kayda işleniyor.

Pratikte üç şey birbirine bağlı: çip takılır, hayvan sisteme kaydedilir, kuduz aşısı kayda işlenir. Çip yoksa aşının resmi bir karşılığı olmaz. Yurt dışına çıkışta, konaklama yerlerinde, kayıp durumunda ve belediye işlemlerinde sorulan da bu kayıttır. Mikroçip uygulaması ve kuduz aşısı klinikte aynı randevuda yapılabilir.

Tasmanın aksine çip deri altında kaldığı için, kayıp durumunda hayvanın kimliği çip numarası üzerinden sorgulanabilir.

Aşı gecikince en çok sorulan şey, seriye baştan başlamak gerekip gerekmediği. Çoğu durumda cevap hayır.

Yavru serisinde iki doz arasındaki süre 3-4 hafta olarak planlanır. Bu süre birkaç gün kaydıysa takvim aynen devam eder. Aradaki boşluk 6 haftayı aştıysa hekim, hayvanın yaşına ve kaçıncı dozda kalındığına bakarak karar verir; genellikle kalan dozla devam edilir, bazen ek bir doz konur. Serinin 16. haftadan önce bitmemesi kuralı burada da geçerlidir, gecikme varsa son doz ileri bir tarihe kayar.

Erişkin rapelinde gecikme birkaç ayı bulduysa tek doz genelde yeterli olur. Aradan bir yıldan fazla geçtiyse, özellikle köpeklerde leptospiroz için 3-4 hafta arayla iki doz istenebilir. Kuduzda gecikme ayrıca kaydı da etkiler, aşı yenilendiğinde kayıt da güncellenir.

Gecikme sırasında koruma tamamen bitmez ama zayıflar. Bu dönemde parvovirüs ve panlökopeni riskinin yüksek olduğu yerlerden, yani kalabalık parklardan, barınak ziyaretlerinden ve hasta hayvan bulunan ortamlardan uzak durmak akıllıca. Karnesini getirin, kaldığınız yerden nasıl devam edeceğimize bakalım.

Sıradaki dozun hangisi olduğunu bilmiyorsanız karneyle uğrayın ya da klinik saatlerinde arayın. Aşı ve muayene için randevu gerekmiyor; kısırlaştırma ve diş temizliğini randevuyla planlıyoruz.

Bir kedi ya da köpek hayatı boyunca aynı bakımı istemez. İlk yıl büyüme yılıdır; aşılar, parazit uygulamaları, mama geçişi ve alışkanlıkların oturması bu yıla sığar. Bir yaşından sonra iş rutine döner; yılda bir kez elden geçirmek çoğu zaman yeter. Yedi yaşından sonra muayene daha sık yapılır. Çünkü bu yaşta sorunlar çoğu zaman ağrı vermeden, hayvanın günlük alışkanlıklarındaki küçük değişikliklerle başlar.

Aşağıda üç dönemi ayrı ayrı anlattık. En sonda da yaşlı kedi ve köpeklerde evde göreceğiniz belirtiler var; her birinin yanına hangi kontrolün gerektiğini yazdık. Kliniğimizde kedi, köpek ve kuşlara bakılıyor; buradaki bilgiler kedi ve köpekler içindir.

• İlk muayene ne zaman yapılır: Eve yeni gelen bir yavruyu, ilk birkaç gün içinde bir kez muayeneye getirin. İlk muayenede kalp ve akciğer dinlenir; ağız, göz, kulak, göbek bölgesi ve tüy dibi kontrol edilir, kilosu kaydedilir. Evde başka kedi veya köpek varsa, yavruyu onlarla aynı odaya bırakmadan önce bu kontrolü yaptırmak daha doğru olur.
• Aşı takvimi: Karma aşılar genellikle 6-8 haftalıkta başlar ve 3-4 hafta arayla, yavru 16 haftalık olana kadar tekrarlanır. Kuduz aşısı 12. haftadan sonra uygulanır. Aşı gününde yavrunun sağlıklı olması ve iç-dış parazit uygulamasının yapılmış olması gerekir; ateşi olan ya da ishalli bir yavruya aşı yapılmaz, tarih ötelenir. Hangi aşının hangi haftada yapıldığını /asi-takvimi/ sayfasında bulabilirsiniz.
• Parazit uygulamaları: İç parazit ilacı yavrularda erken başlar ve ilk aylarda sık tekrarlanır; aralığı yavrunun yaşına, kilosuna ve dışkı bulgusuna göre hekim belirler. Dış parazit uygulaması, hayvan hiç dışarı çıkmasa bile gerekebilir — pire ve kene eve ayakkabıyla, dışarı çıkan başka bir hayvanla ya da bahçeden girer. Kedi için üretilmemiş bir dış parazit ürününü kediye uygulamayın.
• Mama geçişi: Mama değiştirirken eski mamayı bir anda kesmeyin. 7-10 güne yayarak, her gün yeni mamanın oranını biraz artırarak geçin; ani geçiş yumuşak dışkıya yol açabilir. Yavru maması kedilerde yaklaşık 12 aya kadar, köpeklerde ırkın erişkin boyutuna göre 10-18 aya kadar verilir. Süt, çiğ et ve sofra artığı yavruya verilmez.
• Sosyalleşme: Yavrunun yeni sesleri, insanları ve durumları en rahat kabul ettiği dönem hayatının ilk haftalarıdır. Bu dönemde ellerinizle patilerine, kulaklarına ve ağzının içine kısa kısa dokunmayı alışkanlık haline getirin; ileride tırnak kesimi, kulak temizliği ve muayene çok daha kolay geçer. Kediyi taşıma kutusuna sadece kliniğe giderken sokmayın — kutuyu evde açık bırakıp içine yatak koyun, kutu ceza gibi algılanmasın.
• Kısırlaştırma için uygun yaş: Kedilerde işlem genellikle ilk kızgınlık öncesindeki aylarda planlanır. Köpeklerde ise erişkin boyut ve gelişim durumu hesaba katılır; küçük ırklarla iri ırklarda uygun zaman aynı değildir. Kesin ayı muayenede hayvanı görerek belirlemek gerekir. İşlemin nasıl yapıldığını ve öncesindeki hazırlığı /hizmetlerimiz/kisirlastirma/ sayfasında anlattık.
• Mikroçip ve kayıt: Mikroçip yasal kayıt için uygulanır ve numara kayıt sistemine işlenir. Mikroçip, tasma künyesinden farklı olarak hayvanın üzerinde kalıcı kalır. Kayıt bilgilerinizin güncel tutulması, kaybolma durumunda hayvanın size ulaştırılmasını kolaylaştırır.
• Süt dişleri: Süt dişleri genellikle 4-7 aylık dönemde değişir. Kalıcı diş çıktığı halde yanında duran süt dişi varsa, bu bölgede diş taşı daha erken birikebilir; kontrolde gösterin.
• Kilo takibi: İlk aylarda yavruyu haftada bir tartıp not edin. Düzenli artmayan kilo, ishal ya da iştahsızlık olmadan da bir sorunun ilk işareti olabilir.

• Yılda bir genel muayene: Hiçbir şikâyet yokken yapılan muayenenin amacı, hayvanın o günkü halini kayda geçirmektir. Vücut ısısı ölçülür, diş eti ve göz kapağı içinin rengine bakılır, kalp ve akciğer dinlenir, karın elle muayene edilir, deri ve lenf düğümleri kontrol edilir. Bu kayıt işimize yarar: ileride bir şikâyet çıktığında, hayvanın sağlıklıyken nasıl olduğuna bakıp karşılaştırırız.
• Kilo takibi: Yılda bir tartım yeterli değil. Evde ayda bir tartıp not edin. Kedilerde 500 gramlık bir değişim bile oran olarak büyüktür. Kilo artışında mama miktarını göz kararı değil, ölçekle verin; kilo kaybında ise iştah normal olsa bile muayene gerekir.
• Diş kontrolü: Diş taşı bir günde oluşmaz, yıllar içinde birikir ve diş etini geriletir. Yılda bir kez ağzın içine bakılması, temizliğin ne zaman gerektiğini önceden söyler. İşlemin genel anestezi altında yapıldığını ve öncesinde kan tahlili istendiğini /hizmetlerimiz/dis-temizligi/ sayfasında anlattık.
• Parazit tekrarı: İç ve dış parazit uygulamaları tek seferlik değildir. Aralığı hayvanın yaşam biçimi belirler: bahçeye çıkan, çim gören, başka hayvanlarla temas eden ya da çiğ et yiyen bir hayvanda tekrar daha sık gerekir. Kene mevsiminde dış parazit uygulamasını aksatmayın.
• Aşı tekrarları: Karma ve kuduz aşılarının tekrar zamanı, uygulanan aşıya göre değişir. Aşı karnesindeki tarihi takip edin; karneyi kaybettiyseniz muayenede yeniden düzenlenir.
• Kulak ve tırnak: Kulak kepçesinin içinde koyu birikinti, koku veya sürekli baş sallama varsa kendiniz pamukla karıştırmayın, kanala bakılması gerekir. Tırnaklar yürürken zemine değiyorsa uzamış demektir.
• Kedilerde su ve kum kabı: Kedinin günde ne kadar su içtiğini ve kum kabına kaç kez gittiğini kabaca bilin. Bir şey ters gittiğinde ilk bu ikisi değişir. Ama önce normalini bilmeniz lazım ki değiştiğini fark edesiniz.
• Bazal kan değerleri: Hayvan sağlıklıyken bir kez kan tahlili aldırın. İleride bir sorun çıktığında elimizde karşılaştıracak bir sonuç olur. Anestezi gerektiren bir işlem planlandığında zaten yapılır. Neye bakıldığını /hizmetlerimiz/kan-tahlili/ sayfasında bulabilirsiniz.

1. Tartın ve tarihiyle birlikte bir yere yazın. Telefonunuzun not defteri yeterli.
2. Ellerinizi kaburgaların üzerinde gezdirin. Kaburgalar hafif bastırınca hissediliyor ama gözle görünmüyorsa kilo yerindedir.
3. Üst dudağı kaldırıp arka dişlere bakın. Diş eti kenarında kahverengi birikinti, kızarıklık ya da yaklaşınca gelen ağır koku varsa not edin.
4. Kulak kepçesini açıp içine bakın ve koklayın. Koyu birikinti veya keskin koku aradığınız şeydir.
5. Tüylerin arasına parmaklarınızı sokup deriyi yoklayın. Yeni çıkmış bir sertlik, kabuk ya da tüysüz alan var mı bakın.
6. Patileri tek tek alın, tırnak uçlarına ve parmak aralarına bakın.
7. Kedinizin su kabını sabah doldurup akşam bakın, köpeğinizin gezintide ne kadar yürüdüğünü hatırlayın. Değişen bir şey varsa kontrolde söyleyin.

• Ne zaman yaşlı sayılır: Kediler ve küçük ırk köpekler genellikle 7-8 yaşından sonra, iri ırk köpekler ise daha erken, 6 yaş civarında bu dönemin bakımına geçer. Hayvan hâlâ oyun oynuyor, iyi de görünüyor olabilir; yine de bu yaştan sonra kontrolleri sıklaştırmak gerekir.
• Muayene sıklığı yılda ikiye çıkar: Bir kedi ya da köpek için bir yıl, bizim için birkaç yıla denk gelir. Altı ayda bir muayene, arada geçen değişimi yakalamak içindir; şikâyet olmasa da gidilir.
• Yılda iki kez kan tahlili: Bu dönemde iç organların çalışmasındaki yavaşlama, dışarıdan hiçbir belirti vermeden başlayabilir. Yılda iki kez kan alır, önceki sonuçla karşılaştırırız. Tek bir sonuçtan çok, iki sonuç arasındaki değişim işimize yarar. Hekim gerek görürse idrar örneği de ister. Ayrıntısı /hizmetlerimiz/kan-tahlili/ sayfasında.
• Kilo, artık ayda bir: Yaşlı hayvanda kilo yavaş yavaş erir; her gün gördüğünüz için gözünüzden kaçar. Ayda bir tartıya çıkarırsanız fark edersiniz.
• Mama ve su: Yaşlı mamaya geçiş de 7-10 güne yayılır. Su kaplarını çoğaltın ve hayvanın çok vakit geçirdiği odalara da koyun; su içmek için merdiven inmesi gerekmesin.
• Evi kolaylaştırın: Kum kabının kenarını alçaltın ya da bir kenarı basık kap alın. Kayan zeminlere halı, yatağa ya da koltuğa çıkışı için basamak koyun. Mama ve su kabını hafif yükseltmek boynu zorlamaz.
• Hareket sürsün ama kısalsın: Köpekte bir uzun yürüyüş yerine iki kısa yürüyüş eklemi daha az zorlar. Kedide günde birkaç dakikalık kısa oyun kas kütlesini korur.
• Ağız daha çok önemsenir: Yaşla birlikte diş eti çekilir, kökler açılır. Ağızdaki bir sorun hayvanın yemesini azaltır ve kilo kaybı olarak karşınıza çıkar.

• Yürüyüşte yavaşlama: Köpek eskisi kadar uzun yürümek istemiyor, yolun yarısında duruyor ya da gezintiden döndüğünde uzun süre yatıyorsa; kedi eskisi gibi zıplamıyor, pencere önüne çıkmayı bırakmışsa — bu tembellik değil. Yürüyüş sırasında eklem ve kasların elle muayenesi, hangi bacağın ne zaman ağırlık taşıdığının izlenmesi, gerekirse röntgen istenir.
• Merdivenden ve yükseklerden kaçınma: Daha önce rahatça çıktığı koltuğa artık iki hamlede çıkıyor, merdivenin başında duraksıyor ya da atlamadan önce uzun uzun ölçüyorsa; kediler bunu sessizce yapar, hiç sızlanmaz. Aynı ortopedik muayene ve gerekirse görüntüleme gerekir.
• Sabah tutukluğu: Uyandığında ilk adımları sert ve kısa atıyor, birkaç dakika hareket ettikten sonra açılıyorsa; ya da yattığı yerden kalkması eskisinden uzun sürüyorsa. Muayenede eklem hareket açıklığı ve kas kaybı değerlendirilir.
• Su tüketiminde artış: Su kabı eskisinden çabuk boşalıyor, kedi musluk başında bekliyor, köpek gece su içmek için kalkıyorsa. Bunun yanında idrar miktarı da artmış olabilir; kum kabından çıkan topaklar büyümüşse fark edersiniz. Bu belirti birden fazla nedenden kaynaklanabilir; nedeni ayırt etmek için muayene ve hekimin gerekli gördüğü tetkikler birlikte değerlendirilir. Muayeneye giderken hayvanın günde kaç bardak su içtiğini kabaca bilerek gidin.
• Kilo kaybı: Mamayı aynı iştahla yediği halde inceliyorsa, sırt ve kalça kemikleri elinize daha belirgin geliyorsa. Tartım kayıtlarını yanınızda götürün; kan tahlili ve genel muayene birlikte değerlendirilir.
• Ağız kokusu ve çiğneme değişikliği: Yaklaşınca gelen ağır koku, mamayı ağzından düşürme, tek taraflı çiğneme, başını yana eğerek yeme ya da kuru mamayı bırakıp yaşa yönelme. Ağız içi muayene edilir; diş taşı ve diş eti durumuna göre temizlik değerlendirilir.
• Davranış değişikliği: Gece sesli sesli dolaşma, saklanmaya başlama, kucağa gelmeyi bırakma, dokununca huysuzlanma, kum kabının dışına tuvalet yapma. Bunlar inatçılık değil; yaşlı bir hayvanda ağrı ve rahatsızlık çoğu zaman ilk olarak davranışla görünür. Genel muayene ve kan tahlili ile başlanır.
• Solunum ve çabuk yorulma: Az bir hareketten sonra soluklanma, dinlenirken göğsün eskisinden hızlı inip kalkması, gece gelen öksürük. Kalp ve akciğer dinlenir, gerekirse röntgen istenir. Kedinin ağzı açık soluması normal değildir, bekletmeyin.
• Görmede değişiklik: Göz bebeğinde bulanıklaşma, bilinen eşyalara çarpma, karanlıkta tedirginlik, yerdeki mamayı bulamama. Göz muayenesi yapılır.
• Yeni çıkan sertlik veya şişlik: Deri altında elinize gelen, önceden olmayan bir kitle. Boyutunu ve yerini not edip gösterin; büyüklüğünün zamanla değişip değişmediği önemlidir. Elle muayene edilir, gerekirse örnek alınması istenir.
• Uyku ve tuvalet düzeninde kayma: Gündüz sürekli uyuma, gece dolaşma, dışkının kıvamında ya da sıklığında süregelen değişiklik. Tek başına bir şey ifade etmeyebilir ama kontrole geldiğinizde mutlaka söyleyin.

Hayvanınız hangi yaş döneminde olursa olsun, yaşına uygun kontrolü konuşmak için çalışma saatleri içinde bizi arayabilir ya da /iletisim/ sayfasındaki bilgilerden ulaşabilirsiniz.